Su trinta de làmpadas, ancora oi, est una data de importu mannu po sa Sardìnnia e sa stòria sua. In custa dii s’arregordat cussa chi ddi naraus “sa Batalla”, su cumbatimentu chi, in su 1409, at sinnau s’inghitzu de s’acabbu po su Giudicau de Arbarei, s’ùrtimu stadu sardu. Po cumprendi mellus su sentidu de “sa Batalla” depeus fai unu passu agoa e castiai cussa chi fut sa situatzioni polìtiga de sa Sardìnnia in su sèculu XIV. Is catalanus-aragonesus in su 1324 iant fundau “s’urrennu de Sardìnnia” apustis de sa bulla de Bonifàcio VIII de su 1297 chi cuncèdiat sa Sardìnnia e sa Còssiga a s’urrei de Aragona, Giagu II. Sa Sardìnnia fiat de una pariga de sèculus partzida in cuàturu giudicaus: Torres, Gaddura, Casteddu e Arbarei. Ma, avatu de is gherras cun pisanus e genovesus, s’ùnicu abarrau strantaxu fut su giudicau chi teniat sa capìtali in Aristanis. E funt stètius pròpiu cussus de Arbarei, apustis de s’essi alliaus cun is aragonesus po sa conchista de Casteddu, a si ponni contras a s’invasori ibèricu. Po primu fut su Giugi Mariano IV de Bas Serra, gràtzias puru a impresas che sa batalla de Sant’Anna de su 1368, a donai una visioni polìtiga e giurìdica a sa “Republica Sardischa”. Apustis su fillu Ugoni, mortu in d-una arrebbellia in su 1383, e pruschetotu s’àtera filla Lionora, a sighiri cussa “via dessa veridadi e dessa Justicia” chi ligeus in su proèmiu de sa Carta de Logu. Sa Sardìnnia fiat totu asuta de sa giurisditzioni de s’Arbarei fintzas a candu, in su 1409, su Giugi Illemu, visconti de Narbona, de s’aredeu de is Bas Serra, iat acetau de gherrai contras a is aragonesus in d-una batalla. Ancora oi is logus de “sa Batalla”, in Seddori, tenint nòminis chi arregordant su fatu: “Su Bruncu de sa Batalla” e “s’Ocidroxu”. Est stètia una sderrota manna poi is sardus, mancai fessint de prus, s’esèrcitu de s’Aragona fut su prus poderosu de Europa, e fortzis de su mundu insaras. Ma no est stètia s’ùnica, e nimancu s’ùrtima batalla. In su martzu de su 1410 su patu de Santu Martinu fait diventai Aristanis marchesau de s’urrennu aragonesu de Sardìnnia. Su Giudicau de Arbarei acabbat in su 1420, apustis ca Illemu, visconti de Narbona, iat bendiu su chi abarràt de s’urrennu po centumilla fiorinus. Sa Batalla de Seddori est cussa chi, comenti eus nau innantis, est abarrada in su sentidu de is sardus, prus de “Sa Segunda Batalla” (cussa binta de is sardus). Est ancora malu a cumprendi ca cussa gherra dda cumbatiant sardus de su Giudicau de Arbarei contras a is aragonesus de s’urrennu de Sardìnnia, at a essi puru ca is sardus teniant una bandera cun d-una una mata e, invècias, is aragonesus ant scèberau una bandera cun cuàturu morus bendaus chi teneus ancora, in dii de oi etotu, comenti sìmbulu de sardidadi. Depeus torrai a scoberri, gràtzias a is stùdius, su valori de cussu acontèssius chi funt costau sa vida a sardus meda po sa libertadi e s’indìpendentzia de sa Sardìnnia e de su pòpulu sardu. Imoi, nosu, teneus su doveri de studiai e avalorai custa stòria. Ca tocat a connosci su chi seus stètius po cumprendi su chi seus e su chi boleus essi.
© Riproduzione riservata